Informatie voor verwijzers

Informatie voor mensen die werken in de eerstelijnszorg, zoals huisartsen, arbo, maatschappelijk werk, enz. Deze informatie is ook van belang voor zorgverzekeraars, RIAGG-medewerkers, medische specialisten en medewerkers van bedrijfsverenigingen.

Eerstelijnspsychologen zijn een belangrijk onderdeel van de zorgvoorziening in de eerste lijn. Daarom hier alles over het hulpaanbod. Want kennis over de eerstelijnspsychologen kan voor de cliënt die hulp vraagt bij psychosociale problemen van groot belang zijn.


1. Wat is een eerstelijnspsycholoog?

De eerstelijnspsycholoog is een universitair opgeleid psycholoog die zich heeft gevestigd in de eerstelijn van de gezondheidszorg. Hij werkt op het gebied van hulpverlening aan mensen met klachten van psychische of psychosomatische aard. Hierbij gebruikt hij behandelmethoden en therapeutische deeltechnieken uit meerdere psychologische referentiekaders. Doelstellingen van de eerstelijnspsycholoog zijn: zorg (care), behandeling (cure), en preventie.

Bij een eerstelijnspsycholoog kan in principe iedereen terecht, ongeacht leeftijd en voor alle mogelijke psychologische problemen. Of het nu gaat om vage klachten, onbestemde angsten of concrete problemen zoals bijv problemen op het werk, relatieproblemen of problemen in de relatie ouder-kind.

De eerstelijnspsycholoog is gemakkelijk bereikbaar: er zijn geen of nauwelijks wachttijden en er bevindt zich altijd wel een eerstelijnspsycholoog in de buurt van de cliënt. Geen grote reisafstanden dus. Eerstelijnspsychologen onderscheiden zich van andere psychologische zorgverleners door hun generalistische, probleemgerichte aanpak. Zij zijn gericht en deskundig op het gebied van specifieke gedragsproblemen, hebben kennis van psychosomatiek en psychodiagnostiek en kunnen methodische psychologische behandelingen geven.

De aanpak van de eerstelijnspsycholoog kenmerkt zich door een probleemgerichte kortdurende behandeling van gemiddeld zo’n 10 sessies. De eerstelijnszorg houdt geen volledige persoonlijkheidsanalyse en persoonlijkheidsreconstructie in, maar is gericht op de actuele problemen en klachten van de cliënt. Die klachten plaatst de eerstelijnspsycholoog tegen een zorgvuldige analyse van persoon-situatie interacties.


2. Behandelwijze

De hulpvraag kan van de cliënt komen, maar ook uit zijn omgeving of van andere hulpverleners. Eerstelijnspsychologen werken nauw samen met huisartsen of zijn betrokken in andere overlegsituaties waardoor zij snel hun deskundigheid kunnen inbrengen.
De eerstelijnspsycholoog diagnostiseert. Dat doet hij met behulp van testmethoden, een klinisch interview, informatie van de huisarts of met behulp van degene die de cliënt aan hem heeft doorverwezen. Met de cliënt samen bekijkt hij of de psychologische behandeling kort- of langdurend, ambulant of klinisch en generalistisch of specialistisch zijn zal. Als de conclusie is dat de patiënt baat heeft bij een kortdurende generalistische behandeling, zal de eerstelijnspsycholoog zelf behandelen. De korte behandeling is er dan op gericht om het evenwicht in het psychisch en sociaal functioneren van de cliënt te herstellen. Als dat niet mogelijk is, zal de eerstelijnspsycholoog zich richten op het verbeteren en dragelijk maken van de situatie.
In andere gevallen zal hij de cliënt op een verantwoorde manier doorverwijzen.


3. Het nut van de eerstelijns psychologische zorg

Wat heeft de cliënt aan het hulpaanbod van de eerstelijnspsycholoog en wat betekent de eerstelijnspsycholoog voor de gezondheidszorg in het algemeen? Hier zijn een aantal belangrijke kenmerken te constateren, namelijk:

crisisinterventie,

preventie,

en flexibiliteit.

Crisisinterventie Door zijn snelle bereikbaarheid en flexibiliteit kan de eerstelijnspsycholoog adequaat hulp bieden wanneer een cliënt in een crisis belandt. Er zijn geen wachtlijsten.
Preventie Omdat de eerstelijnspsycholoog vroegtijdig in contact komt met zijn cliënt is preventief interveniëren mogelijk. Komt een cliënt in een laat stadium pas in aanraking met de geestelijke gezondheidszorg, dan zijn de problemen groter, en dan zal de behandeling vaak langer duren en meer kosten. Uit onderzoek komt naar voren dat 75% van de hulpvragers baat heeft bij een kortdurende klachtgerichte behandeling. De effecten ervan kunnen onder andere tot uiting komen in minder bezoek aan de huisarts of specialist, minder gebruik van psychofarmaca en minder ziekenhuisopnamen. Kort gezegd: het effect van de psychologische behandeling is een verminderde consumptie van medische zorg. Dit betekent een netto besparing in de kosten van de gezondheidszorg. Flexibiliteit en samenhang De Nationale Raad voor de Gezondheidszorg heeft aangegeven hoe belangrijk flexibiliteit, verscheidenheid en samenhang in de gezondheidszorg is. Voor de individuele cliënt en voor de gezondheidszorg in het algemeen. De eerstelijnspsycholoog is door zijn opleiding, organisatie, werkervaring, en zijn inbedding in de eerstelijnszorg, gericht op het leveren van:

• flexibiliteit,
• zorg op maat,
• samenhang tussen eigen activiteiten en die van anderen in de gezondheidszorg.

4. De organisatie van de eerstelijnspsychologen

De praktijk van de eerstelijnspsycholoog is dicht in de buurt van de cliënt en van andere eerstelijnshulpverleners en instellingen te vinden, zoals de huisarts, het algemeen maatschappelijk werk, de instellingen voor thuiszorg. Dit vergemakkelijkt de bereikbaarheid, snelle inzetbaarheid en een goede samenwerking. Als de eerstelijnspsycholoog na de diagnose en indicatiestelling besluit tot doorverwijzing omdat de specialistische of langdurige hulp gewenst is, dan verwijst de eerstelijnspsycholoog door naar de RIAGG, naar andere institutionele hulp of naar een zelfstandig gevestigd psychiater of psychotherapeut. Dat hangt af van de indicatiestelling, maar ook van de regionale situatie, waarvan de eerstelijnspsycholoog op de hoogte is.

ROEP
Eerstelijnspsychologen werken niet alleen samen met andere eerstelijnshulpverleners, maar ook met andere eerstelijnspsychologen. Zij zijn georganiseerd in regionale verenigingen van eerstelijnspsychologen, de ROEP’s (Regionaal Orgaan Eerstelijnspsychologen). De organisatievorm in ROEP’s is van belang voor

• het bewaken van de deskundigheid,
• voor het vergroten van de specifieke kwaliteiten en deskundigheden,
• voor het mogelijk maken van collegiale toetsing
• en voor het regelen van optimale bereikbaarheid voor cliënten.

Het reglement van het ROEP voorziet in een gemeenschappelijke aanpak van kwesties als kwaliteitseisen, vertegenwoordiging naar financiers, publiciteit en beroepsethiek.

Het ROEP maakt zich sterk voor de plaatselijke integratie van de eerstelijnspsychologie binnen de eerstelijnsgezondheidszorg en de samenwerking met andere organen. Verder maakt ieder ROEP-lid deel uit van een intervisieverband. Aandachtspunten daarbij zijn: casuïstiek, psychodiagnostiek en indicatiestelling, psychologische behandeling, preventie en consultatie.

NIP
http://www.psynip.nl/
Een belangrijk controle op de kwaliteit van de eerstelijnspsycholoog is aanwezig door de nauwe samenwerking met de huisarts en de andere eerstelijnshulpverleners. Maar er is daarnaast nog een aantal andere kwaliteitsgaranties binnen de beroepsgroep.
De kwalificatie als eerstelijnspsycholoog vindt plaatst door het verwerven van een beroepsaantekening op het gebied van de eerstelijnspsychologie, een register dat wordt bijgehouden door het NIP, het Nederlands Instituut van Psychologen. De aantekening stelt eisen aan de opleiding, ervaring, werkwijze en praktijkvoering. Het NIP stelt als beroepsorganisatie ook eisen aan regelmatige deskundigheidsbevordering en kwaliteitshandhaving. Dit gebeurt door middel van intervisie, studiedagen, specifieke trainingen en andere vormen van gerichte bijscholing.
Verder kent het NIP net als andere zelfstandige beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg een beroepscode en een tuchtrecht. Zo kan de individuele beroepsbeoefening getoetst worden aan professionele uitgangspunten.


5. De wet BIG

De overheid heeft de Wet Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (de BIG) ingevoerd. In deze wet zijn bepaalde eisen vastgelegd voor allerlei beroepen in de gezondheidszorg, ook voor eerstelijnspsychologen. Bijna alle psychologen die in de eerstelijnsgezondheidszorg werken zijn gezondheidszorgpsycholoog in een overheidsregister. Registratie is alleen mogelijk als de psycholoog aan bepaalde eisen van onder meer diagnostische kennis en methodische vaardigheden voldoet. Voor deze gezondheidszorgpsychologen geldt dan ook een wettelijk geregeld tuchtrecht.


6. Hoe komt de cliënt terecht bij de eerstelijnspsycholoog?

Huisartsen en andere hulpverleners kunnen cliënten doorverwijzen naar een eerstelijnspsycholoog. De psycholoog zal, als de cliënt daartoe toestemming geeft, terugkoppelen naar degene die de cliënt naar hem heeft verwezen. Een cliënt kan zich ook zelf aanmelden bij de eerstelijnspsycholoog. De psycholoog zal in dat geval met toestemming van de cliënt, contact opnemen met de huisarts over de aanmelding en eventuele lichamelijke klachten van de patiënt. Soms zal in verband met de vergoeding door de zorgverzekeraar een verwijzing van de huisarts nodig zijn.


7. Wie betaalt de eerstelijnspsycholoog?

Veranderingen in de financiële regelingen in de gezondheidszorg zijn momenteel aan de orde van de dag. Vroeger moest de cliënt meestal zelf de financiering van zijn hulpverlening op zich nemen, maar daar is de laatste jaren nogal wat in veranderd. Ziekenfondsen hebben de mogelijkheid de behandeling van de eerstelijnspsycholoog geheel of gedeeltelijk te vergoeden vanuit de aanvullende verzekering. Ook steeds meer particuliere ziektekostenverzekeraars zijn inmiddels overgegaan tot vergoeding van de eerstelijnspsychologische hulp. Als u een cliënt doorverwijst naar een eerstelijnspsycholoog wijs hem er dan op, dat deze bij zijn zorgverzekeraar nagaat of, en hoeverre, deze de hulp zal vergoeden.


8. Vragen over eerstelijnspsychologen?

Als u na het lezen van de pagina’s behoefte heeft aan meer informatie over eerstelijnspsychologen, of als u wilt weten waar zich in uw omgeving een eerstelijnspsycholoog bevindt, dan kunt u contact opnemen met de secretaris van het regionaal orgaan van de eerstelijnspsychologen (ROEP) in uw omgeving. Het telefoonnummer van de secretaris van het ROEP in uw regio kunt u opvragen bij het NIP.

Bron: LVE